AYARUXSon güncelleme:
Karma forma ne demek?
Farklı işlerin, çoğu zaman farklı müşterilerin işlerinin, aynı tabakaya yan yana dizilip birlikte basılmasıdır. İngilizcede “gang run” denir. Tabaka basıldıktan sonra kesimde her iş kendi destesine ayrılır.
En çok kartvizit, broşür, el ilanı, etiket ve kartpostal gibi küçük ölçülü, kısa tirajlı işlerde kullanılır. Bazı matbaalar bunu düzenli bir hizmete çevirir: belli bir kâğıt ve renk için gün boyu iş toplar, tabaka dolunca basar.
Kazanç nereden geliyor?
Ofset baskıda her işin kendi kalıp takımı ve makine hazırlığı vardır. Dört renkli beş küçük iş ayrı basılsa beş kalıp takımı (yirmi kalıp) ve beş ayar gerekir. Aynı tabakaya dizildiklerinde bir takım ve bir ayar yeter.
Kâğıtta ise kazanç çoğu zaman yoktur. İşler ayrı ayrı basılsa da aynı ya da daha az tabaka gidebilir; tirajlar dengesizse karma forma fazladan kâğıt bile harcatır. Yani hesabı yaparken “ayrı bassaydık ne olurdu” sorusunu kalıp, ayar ve kâğıt için ayrı ayrı sormak gerekir.
Hangi işler aynı tabakaya girebilir?
Tabakadaki bütün işler aynı koşulda basılır. Bu yüzden birleşecek işlerde şunlar ortak olmalı:
- Aynı kâğıt ve gramaj.
- Aynı renk düzeni: 4+4, 4+0 gibi. Biri iki yüz, biri tek yüz basılacaksa birleşmez.
- Aynı sonradan işlem: selefon, lak, kırım. Mat selefonlu bir işle selefonsuz bir iş aynı tabakaya konmaz.
- Yakın teslim tarihi: bir işin dosyası gecikirse tabakadaki herkes bekler.
- Renk hassasiyeti: kurumsal rengi birebir tutması gereken bir iş için mürekkep ayarı yapılırsa yanındaki işler de etkilenir. Böyle işler ayrı basılmalı.
Tirajı farklı işler: göz sayısı nasıl dağıtılır?
Tabakadaki göz (yer) sayısı işlerin tirajıyla orantılı verilir ki bütün işler aynı tabaka sayısında bitsin. Örnek: tabakada 20 göz var; A işi 1.000, B işi 4.000 adet.
A'ya 4 göz, B'ye 16 göz verirseniz ikisi de 250 tabakada biter (1.000 ÷ 4 = 250, 4.000 ÷ 16 = 250). Eşit dağıtıp 10'ar göz verseydiniz B için 400 tabaka basmanız gerekirdi ve A'dan 3.000 fazla adet çıkardı; o fazla kâğıt doğrudan fire olur.
Oranlar her zaman tam çıkmaz. O zaman en yakın dağılım seçilir, fazla çıkan adet de bilerek kabul edilir. Fire payını unutmayın: baskı ve kesim firesi tabaka sayısına eklenir.
İşler arasındaki pay ve kesim sırası
Aynı işin kopyaları arasında ortak kesim (aralıksız) yapılabilir. Farklı işlerde ise her işin taşması bir öncekinin kenarına karışır. Bu yüzden işler arasına genellikle taşmanın iki katı kadar pay bırakılır: 3 mm taşmalı işlerde 6 mm.
Kesimi de baştan planlayın. Giyotinde önce tabaka yatay şeritlere, sonra şeritler dikey parçalara bölünür. İşleri bu şeritlere göre dizerseniz kesim kısa sürer; şeritleri karışık dizilmiş bir tabaka kesimde saatler alır.
Fiyatı müşteriler arasında bölmek
Kalıp ve ayar maliyeti tabakadaki işler arasında paylaşılır. En basit yol, her işin tabakada kapladığı alana göre bölmektir: tabakanın yüzde 20'sini kaplayan iş, ortak maliyetin yüzde 20'sini öder. Kâğıt ve baskı da aynı oranla dağıtılır; sonradan işlemler (kesim, paketleme) işe göre ayrı hesaplanır.